Twee Leeuwen, Een Kruis

Het boek

 

Twee Leeuwen, Een Kruis. De rol van katholieke culturele kringen in de Vlaams-Nederlandse verstandhouding (1830-ca. 1900)

Hilversum: Verloren, 2015

 

Delen Nederland en Vlaanderen dezelfde cultuur? Kan het katholicisme de motor worden achter de toenadering tussen Noord en Zuid? Dit zijn slechts twee van de prangende vragen waarmee Nederlandse en Vlaamse katholieken in de negentiende eeuw werden geconfronteerd. In de decennia na de Belgische onafhankelijkheid in 1830 gingen de Nederlandse en de Vlaamse cultuur zich van elkaar onderscheiden en maakten een proces van (her)afbakening en onderlinge (her)definitie door. Aan de hand van representatieve Nederlandse en Vlaams-Belgische voorbeelden neemt Roberto Dagnino in deze gereviseerde, uitgebreide editie van zijn proefschrift (zie hieronder) - de positie en de rol van katholieke intellectuelen onder de loep. Centraal staan de verschuivingen in de interne beeldvorming in de Nederlanden op het gebied van taal en letterkunde, geschiedschrijving, kunst en architectuur. Daarnaast wordt nieuw licht geworpen op de processen van culturele en maatschappelijke emancipatie van het katholieke volksdeel in Nederland en Vlaanderen in de negentiende eeuw.

 

Verkrijgbaar bij Verloren of bol.com

 

Recensies van het boek zijn inmiddels verschenen in Internationale Neerlandistiek (vol. 53, nr. 3, 2015), BMGN (vol. 140, nr. 3, 2015) en Ons Erfdeel (april 2016)

 

***

 

Het proefschrift

 

Twee Leeuwen, Een Kruis. De rol van katholieke culturele kringen in de Vlaams-Nederlandse verstandhouding (1830-ca. 1900)

 

Wat waren de culturele grenzen van het Nederlandstalige katholicisme tussen 1830 en het einde van de negentiende eeuw? Tot op welke hoogte lag Nederland binnen de ‘mentale ruimte’ van de Vlaamse katholieken en, vice versa, hoeveel maakte Vlaanderen deel uit van de culturele horizon van de Nederlandse katholieken? Of anders geformuleerd: wat was het antwoord van de negentiende-eeuwse katholieken op de prangende vraag of Nederland en Vlaanderen al dan niet een en dezelfde taal en cultuur moesten delen? Uitgangspunt voor deze onderzoeksvragen is de in de bestaande literatuur al benadrukte constatering dat de Nederlandse en Vlaamse cultuur zich in de loop van de negentiende eeuw van elkaar gingen onderscheiden en een proces van (her)afbakening van de onderlinge ‘culturele grenzen’ ondergingen.

 

In dit onderzoek is de positie van de katholieke cultuur in dit algemene kader onder de loep genomen. Aan de hand van drie Nederlandse (J.G. le Sage ten Broek, J.A. Alberdingk Thijm, de ultramontaanse trias Schaepman-Brouwers-Nuyens) en drie Vlaams-Belgische case studies (J.B. David en de ‘spellingoorlog’, Guido Gezelle en het West-Vlaamse ‘particularisme’, het neogotische Gilde de Saint Thomas et Saint Luc) behandelt dit werk de interne beeldvorming in de Nederlanden op het gebied van taal en letterkunde, geschiedschrijving, kunst en architectuur. Maar het levert tegelijkertijd een bijdrage tot een beter begrip van de culturele en maatschappelijke processen van emancipatie van het katholieke bevolkingsdeel in Nederland en van de Vlaamse Beweging binnen het Belgische staatsverband.